Kafede İş Sağlığı ve Güvenliği Zorunluluğu — Kimler Kapsamda, Cezası Ne Kadar

Kafenizde tek bir sigortalı çalışan bile olsa, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yükümlülükleri sizi de bağlar. Yıllarca "küçük işletmeler kapsam dışı" sanılan bu konu, 2025 başında yürürlüğe giren düzenlemeyle artık tüm kafe ve restoranları ilgilendiriyor. Peki işletmeniz kapsamda mı, hizmeti kendiniz mi yürütebilirsiniz, cezalar ne kadar? Bu rehberde kafeye özel İSG yükümlülüklerini, 2026 ceza tutarlarını ve İSG-KATİP'e başlama adımlarını anlatıyoruz.

Kafem İSG kapsamında mı — "kaç çalışandan sonra" yanılgısı

En yaygın yanlış inanış, yükümlülüğün belli bir çalışan sayısından sonra başladığıdır. Oysa 6331 sayılı Kanun bir veya daha fazla çalışan istihdam eden her işyerini kapsar. İşe bir kişi sigortalı olarak başladığı anda işletmeniz İSG mevzuatına tabidir; yalnızca kendisi çalışan, sigortalı personeli olmayan esnaf kapsam dışında kalır.

Uzun süre tartışılan iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğu (madde 6 ve 7) küçük işletmeler için birkaç kez ertelenmişti. Bu erteleme 31 Aralık 2024'te sona erdi; 1 Ocak 2025'ten itibaren küçük kafeler dahil tüm işyerleri bu hizmeti almak ya da kendisi yürütmek zorunda.

Az tehlikeli sınıf ne demek ve kafe hangi sınıfta

İş yerleri, faaliyetin riskine göre az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Sınıf, NACE kodunuza göre İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ile belirlenir; uzman/hekim sürelerini, eğitim-muayene periyotlarını ve işverenin hizmeti kendisi yürütüp yürütemeyeceğini etkiler.

İyi haber şu: kafe, kıraathane ve çay ocakları (NACE 56.30.02) ile lokantalar az tehlikeli sınıftadır. Mutfakta ocak, fırın veya sıcak yağ bulunması bu sınıfı değiştirmez. NACE kodunuzu vergi levhanızdan teyit edin; yanlış bir kod sizi olduğunuzdan daha yüksek bir tehlike sınıfına sokabilir.

İSG hizmetini kim yürütür — OSGB mi, işveren kendisi mi

Bu yükümlülüğü yerine getirmenin iki yolu vardır. Birincisi, bir Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi'nden (OSGB) hizmet almak ya da kadrolu uzman/hekim istihdam etmek; ikincisi ve küçük kafeler için en ekonomik olanı, işverenin hizmeti bizzat yürütmesidir.

Az tehlikeli sınıfta ve 50'den az çalışanı olan işletmelerde işveren veya vekili, Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlayıp e-sertifika alarak sağlık gözetimi ve ölçümler hariç tüm İSG hizmetlerini kendisi üstlenebilir. Eğitim 16 saat (yaklaşık 2 gün) sürer, uzaktan ya da yüz yüze alınır; sınavda 100 üzerinden 50 puan yeterlidir. İşe giriş ve periyodik muayeneler ise yine bir işyeri hekiminden veya yetkili sağlık kuruluşundan alınır.

Bu gideri işletmenizin toplam çalışan maliyetine eklemeyi unutmayın; ücret ve prim yükünün nasıl hesaplandığını kafede personel maliyeti hesaplama yazımızda ele aldık.

Kafeye özel İSG yükümlülükleri — neler yapmanız gerekir

İSG hizmetini ister OSGB'den alın ister kendiniz yürütün, temel yükümlülükler çalışan sayısından bağımsız geçerlidir. Kafe için asgari liste şöyle:

• Risk değerlendirmesi — tehlikeleri belirleyip önlem planlayan yazılı belge; küçük işletmelerde basit matris yöntemi yeterlidir.
• Acil durum planı — yangın, tahliye ve ilk yardım senaryoları; yangın söndürücü, tatbikat ve görevli ekipler.
• Çalışan İSG eğitimi — işe başlarken ve periyodik; az tehlikeli sınıfta kişi başına en az 8 saat, kural olarak 3 yılda bir yenilenir.
• Sağlık gözetimi — işe giriş ve periyodik muayeneler; az tehlikeli sınıfta en az 5 yılda bir.
• İş kazası ve ramak kala kaydı — kazalar ve "az kalsın" olaylar kayda geçer; iş kazası, izleyen 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilir.

Risk değerlendirmesi, kafenin ofisten farklı risklerini adıyla yazmalıdır: ıslak, kaygan zemin (kayma-düşme), ocak/fırın ve sıcak yağdan yanık, kesici aletler, LPG/doğalgaz, yoğun elektrikli cihazlar ve ayakta çalışmaya bağlı zorlanmalar. Karşılığında kaymaz zemin/ayakkabı, uyarı levhaları, düzenli bakım ve doğru depolama önlemleri plana işlenir.

2026 İSG ceza tutarları — hangi eksiklik ne kadar

Yükümlülükleri savsaklamak, 6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi kapsamında idari para cezasıyla sonuçlanır. Tutarlar her yıl yeniden değerlemeyle artar; aşağıdaki rakamlar 2026 yılı için az tehlikeli işyerlerine uygulanan güncel tutarlardır.

En can alıcı nokta aylık tekrar mantığıdır. Bu ihlallerde ceza tek seferlik değildir; eksiklik giderilene kadar her ay yeniden kesilir. Yani 111.263 TL'lik bir ceza birkaç ay ihmalle katlanır; bir yıllık OSGB veya işveren eğitimi maliyeti tek bir aylık cezanın çok altındadır.

İSG-KATİP nedir ve nasıl başlanır

İSG-KATİP, Bakanlığın iş sağlığı ve güvenliği görevlendirmelerini kaydettiği resmi sistemdir. Uzman, hekim ve işveren-vekili görevlendirmeleri ile sözleşmeler bu sistemde yürür; e-Devlet ile giriş yapılır. Sıfırdan başlayan bir kafe için yol haritası şöyle:

• 1. NACE kodunuzu ve tehlike sınıfınızı (kafe için az tehlikeli) teyit edin.
• 2. Yolu seçin — OSGB hizmeti mi, eğitimle kendiniz mi yürüteceksiniz.
• 3. İşveren yolunda Bakanlık onaylı 16 saatlik eğitimi tamamlayıp sınavı geçin, e-sertifikayı alın.
• 4. İSG-KATİP'e e-Devlet ile girip uzman/hekimi ya da (uygunsanız) kendinizi görevlendirin.
• 5. Risk değerlendirmesi ve acil durum planını hazırlayın ya da hazırlatın.
• 6. Çalışan eğitimlerini ve sağlık muayenelerini tamamlayıp belgeleyin.
• 7. Eğitim, muayene, tatbikat ve kaza kayıtlarını düzenli dosyalayın.

Hijyen eğitimi ile İSG eğitimini karıştırmayın

Sık düşülen bir tuzak, hijyen belgesi ile İSG eğitimini aynı sanmaktır; ikisi farklı mevzuata dayanır ve biri diğerinin yerine geçmez. Hijyen eğitimi, Hijyen Eğitimi Yönetmeliği kapsamında gıda üreten/satan ve toplu tüketime sunan işyeri çalışanları için zorunludur ve gıda hijyenine odaklanır. İSG eğitimi ise 6331 kapsamında iş kazası ve meslek hastalığını önlemeye yöneliktir.

Kafe için İSG kontrol listesi

• NACE kodum ve tehlike sınıfım (az tehlikeli) teyit edildi mi?
• İSG-KATİP'te uzman/hekim veya işveren görevlendirmem yapıldı mı?
• Güncel ve yazılı risk değerlendirmem var mı?
• Acil durum planı, yangın söndürücü ve tahliye tatbikatı tamam mı?
• Tüm çalışanlar İSG eğitimi aldı, imzalı eğitim kaydı duruyor mu?
• İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri yapıldı mı?
• İş kazası ve ramak kala kayıtlarını tutuyor, SGK bildirim süresini (3 iş günü) biliyor muyum?
• Gıda çalışanlarının hijyen belgeleri ayrıca tamam mı?

Resmi kaynaklar için 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı sayfalarına, görevlendirme için İSG-KATİP sistemine bakabilirsiniz.