Gece Çalışma Süreleri — Geç Saate Kadar Açık Kafede Vardiya Nasıl Kurulur

Kafelerin önemli bir kısmı gece yarısına kadar, bir kısmı daha geç saate kadar açıktır. Vardiya kurulurken bakılan şey genellikle servis yoğunluğu ve personel sayısıdır; kanunun gece çalışmasına ayrı bir rejim getirdiği çoğu zaman bilinmez. Oysa gece çalışması gündüzden daha dar sınırlara tabidir ve bu sınırlar akşam vardiyasının kaçta başlayıp kaçta biteceğini doğrudan belirler.

Gece ne zaman başlar

Tanım İş Kanunu'nun 69. maddesindedir: çalışma hayatında gece, en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönemdir.

Bu tanımın iki sonucu vardır. Birincisi, gece döneminin başlangıcı işletmenin tercihine bırakılmamıştır; saat 20.00 en geç başlangıçtır. İkincisi, gece dönemi on bir saatle sınırlıdır. Akşam yediye kadar açık bir kafede gece rejimi gündeme gelmezken, gece yarısına kadar açık bir kafede akşam vardiyasının tamamı bu dönemin içindedir.

Yedi buçuk saat sınırı

Maddenin en bağlayıcı hükmü budur: işçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez. Genel günlük üst sınır on bir saat olduğu hâlde gecede sınır yedi buçuk saattir; yani gece vardiyası gündüz vardiyasından kısadır.

Turizm istisnası ve sınırı

Maddeye sonradan eklenen hükümle turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde ve bu işlerin yürütüldüğü işyerlerinde faaliyet gösteren alt işveren tarafından çalıştırılan işçiler, işçinin yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.

Posta değişimi ve on bir saatlik dinlenme

Kanun, gece ve gündüz postalarında çalışan işçilerin postaları değiştirilirken kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılmalarını yasaklar. Kafede en sık ihlal edilen kural budur.

Aynı madde, gece çalışmasını yürüten işçilerin en fazla bir hafta çalıştırıldıktan sonra gündüz postasına geçirilmesini esas alır. Postalar hâlinde çalışmanın ayrıntıları ilgili yönetmelikte düzenlenir.

Sağlık raporu zorunluluğu

Gece çalıştırılacak işçilerin, işe başlamadan önce sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğunu gösteren bir sağlık raporu almaları zorunludur. Rapor işe girişte alınır ve çalışma sürdükçe periyodik olarak yenilenir. Sağlık durumu gece çalışmasına elverişli bulunmayan işçi gündüz postasında çalıştırılır.

• Raporu işe başlamadan önce isteyin, sonraya bırakmayın.
• Raporu personel özlük dosyasında saklayın.
• Yenileme tarihini takvime işleyin.
• İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleriyle birlikte yürütün; ayrıntı için iş sağlığı ve güvenliği zorunluluğu yazımıza bakın.

Gece primi bir sözleşme meselesidir

Sık sorulan bir konu: gece çalışması için ayrıca zam ödenir mi? İş Kanunu gece çalışmasına bağlı bir zam öngörmez. Ücret artışı yalnızca iki yoldan doğar.

Uygulamada birçok kafe gece vardiyasına prim öder; bu bir sözleşme hakkıdır ve bir kez düzenli hâle geldiğinde geri alınması güçleşir. Prim verilecekse tutarını ve şartını sözleşmeye yazmak, sonradan çıkacak tartışmayı önler. Fazla çalışma hesabının ayrıntısını bayram ve fazla mesai ücreti yazımızda ele aldık.

Vardiya kurarken kontrol listesi

• Akşam vardiyasının gece dönemine girip girmediğini saat 20.00 ölçüsüyle belirledim.
• Gece çalışmasını ara dinlenme düşülmüş hâliyle yedi buçuk saatin altında tuttum.
• Turizm istisnasından yararlanıyorsam kapsamı ve yazılı onayı belgeledim.
• Posta değişiminde en az on bir saat dinlenme bıraktım.
• Gece postasında bir haftadan uzun kesintisiz çalışma bırakmadım.
• Gece çalışan personelden sağlık raporu aldım ve yenileme tarihini takvime işledim.
• Gece primi ödüyorsam şartını sözleşmeye yazdım.
• Haftalık kırk beş saati aşan süreleri fazla çalışma olarak ücretlendirdim.
• Vardiya kayıtlarını geriye dönük görüntülenebilir biçimde saklıyorum.

Mevzuat ve güncellik

Gece çalışmasına ilişkin hükümler 4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesinde yer alır; postalar hâlinde çalışmanın ayrıntıları ilgili yönetmelikle düzenlenir. İdari para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiğinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yayımladığı güncel tablodan doğrulanmalıdır. Vardiyalı düzende izin dağıtımı için yıllık izin yazımıza, işletmenizin tüm yıllık yükümlülükleri için kafe işletmesi yasal yükümlülükler rehberimize bakabilirsiniz.