Kafede Engelli Erişilebilirliği — 2026 Denetimi, Zorunluluklar ve Cezası
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 21 Ocak 2026 tarihli 2026/1 sayılı Genelgesi her ildeki komisyona ayda en az 3 bina ve 5 açık alan denetimi zorunluluğu getirdi.
- Denetlenecek binalarda 1 Ocak 2023'ten sonra açılanlara öncelik verilecek; uyum süresi ise 7 Temmuz 2013'te dolmuş, Anayasa Mahkemesi 2023'te süre uzatımını iptal etmişti.
- Erişilebilir bulunmayan işletmeye her tespit için 1.000-5.000 TL, bir yılda en fazla 50.000 TL idari para cezası uygulanır.
- TS 9111'e göre sabit masaların yüzde 5'i (en az 1 masa) yerden 70–86 cm olmalı ve bu masaya en az 90 cm net dolaşımla erişilmelidir.
- Engelli çalıştırma kontenjanı yalnızca elli ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerini kapsar; 2026 cezası her engelli ve her ay için 37.748 TL'dir.
Tekerlekli sandalye kullanan bir müşteri kapınıza kadar geliyor, iki basamağı görüp geri dönüyor. Yanındaki üç kişi de onunla gidiyor. Bu, kafelerin en sessiz kaybı — kasada hiçbir izi olmadığı için de hiç fark edilmez. Üstelik konu artık yalnızca müşteri kaybı değil. Erişilebilirlik denetimi 2026'da aylık kotaya bağlandı, komisyonlara ceza uygulama talimatı verildi ve yeni açılan işletmeler öncelikli listeye alındı. Aşağıda kafenizin neye uymak zorunda olduğunu, kimin denetlediğini ve düşük bütçeyle nereden başlanacağını bulacaksınız.
Kafeler erişilebilirlik zorunluluğunun kapsamında mı
Evet. Dayanak, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği. Yönetmelik "umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ve açık alanları" kapsar; tanımdaki ticari yapı listesi (iş hanı, büro, pasaj, çarşı, alışveriş merkezi) "buna benzer umuma ait binalar" ifadesiyle açık uçlu bırakılmıştır. 2026 Genelgesi de mağaza, büro ve apartman içindeki bağımsız bölümler için Binalar İçin Denetleme Formu'nun Ek Tablo 1-3'ünü esas alıyor.
Tümü için kafe işletmesinin yasal yükümlülükleri rehberimize bakın.
2026 erişilebilirlik denetim genelgesi neyi değiştirdi
Genel Müdürlük 21 Ocak 2026'da 2026/1 sayılı Genelgeyi 81 il müdürlüğüne dağıttı ve denetimi sayısal programa bağladı.
- Aylık kota. Her komisyon ayda en az 3 bina, 5 açık alan ve 2 toplu taşıma aracı olmak üzere aylık toplam en az 10 denetim programlayacak.
- Yeni binalar öncelikli. 1 Ocak 2023'ten itibaren hizmete açılmış binalara öncelik verilecek.
- Şikâyet ve belge talebi. Komisyon başvuru üzerine veya resen denetleyebilir; Erişilebilirlik Değerlendirme Modülü'ne (ERDEM) girip belge isteyene öncelik verilebilecek.
81 ilde birer komisyonla bu, yılda en az 9.720 denetim demek (81 × 10 × 12).
Kim denetler, ceza ne kadar ve nasıl itiraz edilir
Denetimi belediye değil, valilik bünyesindeki Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu yapar. Komisyon vali veya vali yardımcısı başkanlığında; il müdürü, bakanlıkların taşra teşkilatındaki teknik meslek mensupları ve engelli konfederasyonu temsilcilerinden oluşur. Ayda en az bir kez, en az altı üyeyle toplanır. Eksiklik yoksa valilik Erişilebilirlik Belgesi düzenler, kararlar on gün içinde bildirilir.
Ceza miktarını il müdürü belirler.
| Kalem | 2026 durumu | Dayanak |
|---|---|---|
| Erişilebilirlik eksikliği (gerçek ve tüzel kişiler) | Her tespit için 1.000 – 5.000 TL, bir işletmeye bir yılda en fazla 50.000 TL | Yönetmelik m.18/1 |
| Ödeme, indirim ve itiraz | Tebliğden 1 ay; dava süresi içinde ödenirse dörtte üçü tahsil edilir; 4 taksit mümkün; itiraz 15 gün içinde sulh ceza hakimliğine | Yönetmelik m.18/3-8 |
| Engelli çalıştırma kontenjanı (yalnızca 50+ işçi) | Çalıştırılmayan her engelli ve her ay için 37.748 TL | İş Kanunu m.30 / m.101 |
Kafede hangi ölçüler zorunlu — rampa, kapı, tuvalet ve masa
Yönetmelik TS 9111 ve TS 12576 gibi standartları sayar. Kafeler için asıl referans TS 9111 (Kasım 2011); 4.10.2 maddesi doğrudan "restoran ve kafeteryalar" başlığını taşır.
| Öğe | TS 9111 ölçüsü | Madde |
|---|---|---|
| Bordür rampası | En az 90 cm genişlik, en fazla yüzde 8 (1/12) eğim | 4.4.3.1 |
| Yaya güzergahı rampası | Eğim en fazla yüzde 5, genişlik en az 100 cm, uzunluk en fazla 900 cm, iki ucunda 150 cm sahanlık; 15 cm'i aşarsa korkuluk. Girişte eşik yapılmaz, zorunluysa en fazla 1,3 cm | 4.4.3.2 |
| Kapı | Net geçiş en az 90 cm; kapı kolu 90–110 cm | 4.7.3.3 |
| Ulaşılabilir masa | Sabit masaların yüzde 5'i (en az 1 adet), yerden 70–86 cm; yaklaşımda 76 × 122 cm net alan, altında 49 cm diz boşluğu | 4.10.2.1 |
| Dolaşım ve tezgah | Masaya en az 90 cm net dolaşım; 86 cm'i aşan tezgahta 150 cm'lik bölüm ulaşılabilir olmalı | 4.10.2.2-3 |
| Engelli tuvaleti | Kapı dışa açılır; önden yaklaşımda 122 × 167,5 cm, yandan 122 × 142 cm, ön ve yandan 150 × 142 cm | 4.7.3.1 |
90 cm dolaşım en zor kalem; kapasite kaybetmeden çözmek için kafe masa düzeni optimizasyonu rehberimize bakın.
Engelli çalıştırma kontenjanı kafeleri kapsıyor mu
Bu iki konu karıştırılıyor. Fiziksel erişilebilirlik 5378 sayılı Kanun'dan gelir, umuma açık her yapıyı bağlar ve büyüklüğe bakmaz. Kontenjan ise 4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesinden gelir, yalnızca elli veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerlerini kapsar ve işçi sayısının yüzde 3'ü kadar engelli çalıştırmayı gerektirir. Kafelerin çoğu 5-25 çalışan bandında olduğu için tek şubeli kafe pratikte kapsam dışındadır. Ceza tarafında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 2026 yılı İş Kanunu ceza listesinde "engelli ve eski hükümlü çalıştırmamak" tutarı 37.748 TL olup çalıştırılmayan her engelli ve her ay için ayrı uygulanır; 2025 tutarı 30.081 TL'ydi.
Kiralık mekânda sorumluluk kimde ve ruhsat neden en ucuz an
Yönetmeliğin 18. maddesi cezayı yapının sahibi olan gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine yöneltir. Pratik ayrım şöyle — bina ortak alanları (giriş kotu, apartman kapısı, merdiven, rampa) Kat Mülkiyeti Kanunu'nun alanıdır, tek başınıza karar veremezsiniz; işletme içi düzenlemeler (masa yerleşimi, ulaşılabilir masa, tuvalet kapısının yönü, tutunma barı) kiracının işidir ve çoğu ucuzdur.
Ortak alanda da çıkış var. Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca engellilerin yaşamı için zorunlu proje tadili en geç üç ay içinde toplanan kat malikleri kurulunda sayı ve arsa payı çoğunluğuyla karara bağlanır; toplantı yapılamaz veya talep reddedilirse bina güvenliğinin tehlikeye girmediğini bildiren komisyon raporuyla merciden izin alınabilir.
QR menü dijital erişilebilirliğe yardım eder mi
Evet olan taraf. Görme engelli veya az gören bir müşteri için iyi kurulmuş bir dijital menü basılıdan daha erişilebilir. Telefonun ekran okuyucusu (iOS'ta VoiceOver, Android'de TalkBack) metni sesli okur, kullanıcı puntoyu büyütür. Ama avantaj tek şarta bağlı — menü metin olarak yazılmış olmalı. Ürün adı, fiyat ve alerjen bilgisi fotoğrafın veya taranmış PDF'in içine gömülüyse ekran okuyucu okuyamaz; en sık görülen hata da bu. Kontrastta WCAG 2.1 AA en az 4,5:1 önerir, gövde metni 16 pikselin altına inmemeli, butonlar en az 44 × 44 piksel olmalı.
Hayır olan taraf. QR menünün tek seçenek olması bazı müşteriler için düpedüz engeldir. Akıllı telefonu olmayan yaşlı müşteri, telefonu şarjsız kalan ya da ekranı okumakta zorlanan müşteri masaya oturur ve ne içeceğini öğrenemez.
Ticari getirisi ve nereden başlanmalı
Refakatçi etkisi. Tekerlekli sandalye, yürüteç ya da baston kullanan bir müşteri nadiren tek gelir. Girişte iki basamak gördüğünde kaybettiğiniz bir kişi değil bir masa. TÜİK'in İstatistiklerle Yaşlılar 2025 verilerine göre 65 yaş ve üzeri nüfus 9 milyon 583 bin kişiye ulaştı; payı 2020'de yüzde 9,5 iken 2025'te yüzde 11,1'e çıktı.
Aramada görünürlük. Google İşletme Profili'nde erişilebilir giriş, tuvalet, oturma alanı, otopark ve asansör ayrı ayrı işaretlenebiliyor. Google'ın tanımına göre erişilebilir giriş için girişin yaklaşık 90 cm genişliğinde ve basamaksız olması, basamak varsa kalıcı ya da taşınabilir bir rampa bulunması gerekiyor. Bu etiketler Haritalar'da filtreleme kriteri. Detay için Google İşletme Profili rehberimiz.
Örnek senaryo
Kafeniz bir apartmanın zemin katında, 2024 yazında açıldı — 2023 sonrası açıldığı için öncelikli listede. Teknik değerlendirme ekibi geliyor ve yıldızlı sorular işaretleniyor: girişte 14 cm'lik basamak, kapı net geçişi 78 cm, tuvalet kapısı içe açılıyor, masalar arası en dar geçiş 65 cm. Belge düzenlenmiyor, rapor il müdürlüğüne gidiyor ve tebligat geliyor. İşletmeci cezayı dava açma süresi içinde ödeyip dörtte üç kolaylığından yararlanıyor; ardından katlanır rampa alıyor, kapı kanadını değiştirip net geçişi 90 cm'e çıkarıyor, tuvalet kapısını dışa çeviriyor ve iki masayı çıkarıp dolaşımı 90 cm'e açıyor. Yeniden denetimde yıldızlı sorular karşılanıyor.
Denetim öncesi kontrol listesi
- Girişte basamak veya eşik var mı? Eşik 1,3 cm'i, seviye farkı 13 mm'i aşıyor mu?
- Rampa eğimi ölçüldü mü? Bordürde yüzde 8, yaya güzergahında yüzde 5 sınırı aşılıyor mu?
- Giriş kapısının net geçiş genişliği en az 90 cm mi? (Kasa değil, kanat arası ölçülür.)
- Sabit masaların en az yüzde 5'i 70–86 cm yükseklikte, 49 cm diz boşluklu ve 90 cm dolaşımlı mı?
- Tesiste en az bir engelli tuvaleti var mı? Kapısı dışa açılıyor, net açıklığı 90 cm mi?
- QR menü metin tabanlı mı, kontrast en az 4,5:1 mi, büyük puntolu basılı yedek menü var mı?
Erişilebilirliğin dijital tarafı — okunabilir punto, yeterli kontrast ve ekran okuyucunun okuduğu metin tabanlı menü — QR menünüzde ayarlanabilir.
30 Gün Ücretsiz DeneyinSıkça Sorulan Sorular
Kafeler erişilebilirlik denetimine tabi mi?
Erişilebilirlik cezası 2026'da ne kadar?
Kafede engelli tuvaleti zorunlu mu?
Kafe kaç işçiden sonra engelli çalıştırmak zorunda?
Kafe girişindeki rampanın eğimi kaç olmalı?
Kiralık kafede erişilebilirlik masrafı kime ait?
Kafe mi açıyorsunuz? Kalem kalem maliyet hesaplayıcı ve 1000'den fazla isim önerisiyle yola hazır başlayın.